Mustafa Rahmi BALABAN (188-1953). Balaban, üstün zekalıların eğitiminin devlet politikası olarak resmileşmesinde öncü çalışmalarda bulunmuştur. Cumhuriyet dönemi Maarif Nezareti’de Telif ve Tercüme heyeti üyeliği ve başkanlığı, heyet-i ilmiye üyeliği, çeşitli eğitim kurumlarında öğretmenlik yöneticilik yapmıştır. Telif ve tercüme 700’e yakın kitap ve makale kaleme almıştır. Yazarın üç önemli eseri ÜYEK Kütüphanesince yayımlanmıştır.
Mustafa Rahmi bey İzmir, Bergama ilçesi Balaban köyünde doğdu. Bergama Rüştiyesi eğitimine devam ederken, medreseden dini eğitim aldı. İstanbul Erkek Öğretmen Okulu (Darülmuallimin)’na 1907’de girdi. Dönemin eğitim imkanlarını iyi değerlendiren Mustafa Rahmi bey aynı zamanda medreseye devam etti. Medreseden; Arapça, Farsça, fıkıh, usûl-i fıkıh ve mantık derslerini aldı. İstanbul müftüsü Fehmi Efendi’den de bu konularda özel dersler aldı.
Öğretmen okulundan birincilikle mezun olmuştur. Gösterdiği başarıya bağlı olarak dönemin en önemli eğitim kurumlarından Üsküp Dârül Muallimîn Mektebi’ne pedagoji öğretmeni olarak 1910’da atandı. Aynı yılda Adana Dârülmuallimin Mektebi müdürü olarak tayin edildi. Adana’da görevli iken başarılı çalışmalarından dolayı Maarif Nezâreti’nce Avrupa Talebe Müfettişi olarak görevlendirildi.
Görev yeri İsviçre’de bulunduğu süre içinde Cenevre şehrinde J. J. Rousseau Enstitüsü’nde eğitim almaya devam etti. Psikoloji Profesörü Edouard Claparède ile bu Enstitüde asistanı olarak çalıştı. Pedagoji, ruhiyat, felsefe ve sosyoloji dersleri aldı. Mustafa Şekip Bey ve İbrahim Alaeddin beyler ile ömür boyu devam edecek mesainin ilk adımları bu süreçte gerçekleşti. Türkiye’de öğrendiği Arapça, Farsça ve Fransızca’ya ilave olarak yurt dışında İngilizce ve Almanca da öğrendi. Yabancı dil konusundaki yetkinliği sayesinde psikoloji alanında çeviriler yaptı. Edouard Claparède kitapları da çevirdiği eserler arasında yer alır. Aynı dönemde İkdam gazetesinde muhabirlik ve yazarlık da yaptı.
1923’te Cenevre’den döndü. Maarif Vekaleti Telif ve Tercüme Encümeni üyeliğine atandı. Kısa süre sonra bu kurulun başkanlığına atanmıştır. Cumhuriyet dönemi Maarif Vekaleti kitap yayımına başlamadan önce yazdığı eserleri Türkiye Büyük Millet Meclisi yayınları arasında yer almıştır. Bakanlıkta bulunduğu süre içinde, telif ve tercüme eserler arasında yer alan eğitim, pedagoji ve psikolojiye dair eserlerin bakanlıkça yayımlanmasında etkili olmuştur. Bu görevlerinin yanında Ankara Kız Lisesi’nde Terbiye-i Etfal (Çocuk Terbiyesi) dersleri vermiştir. 1924 yılında İzmir’e tayin olmuştur. İzmir’de Erkek Lisesi’nde görev yapmıştır. Felsefe, sosyoloji, Usul-u Terdris, Tatbikat Muallimleri derslerini üstlenmiştir. Okul öğretmenliğinin yanında telif ve tercüme eserler yazmaya devam etmiş; öğretmenlerin yetiştirilmesi için de konferanslar, seminerler tertip etmiştir. Öğretmen eğitimlerinde maarif müdürlüğünce eğitim görevlisi olarak da görevlendirilmiştir.
1945 yılında İzmir Karşıyaka Kız Öğretmen Okulu müdürlüğüne getirildi ve kız öğretmen okullarının kapatıldığı 1949 yılına kadar bu okulda kaldı. 1953’te İzmir Atatürk Lisesi’nde görev yaparken yaş haddinden emekli olmuştur. Aynı yıl, 19 Temmuz 1953’te İstanbul’da vefat etmiş; İzmir Kokluca Mezarlığı’na defnedilmiştir.
Darülmuallimin’le başlayan eğitimci kişiliği ömür boyu devam etmiş; öğretmenlik, eğitim yöneticiliği, mütercimlik, gazetecilik, yazarlık çalışmalarını da eğitimci kişiliğinin altında toplamayı başarmıştır. Akademik hayatındaki başarıları çalışma hayatında da sürdüren Mustafa Rahmi bey; eğitim psikolojisi çalışmalarının Türkiye’de eğitim kurumlarımızda ve eğitim yayınlarında yer edinmesinde öncü rol üstlenmiştir. Öğrencilerin yetenek ve kabiliyetlerine göre eğitilmesini, özel yeteneklilerin özel olarak eğitilmesi gerekliliğini 1923’te yurda döndüğü andan itibaren ömür boyunca savunmuş ve bu görüşlerine resmi yayınlarda da yer vermiştir. Türk Eğitim Tarihimizde pedagoji, psikoloji ve eğitim bilimleri alanında Cumhuriyet devrinin öncüleri arasında yer almaktadır.
Mustafa Rahmi bey eğitimde yerli ve milli duruşa önem vermiş, eğitimde çağdaş yönelimlerin de takip edilmesi ve bunlardan kendimize uygun olanların alınmasını da vurgulamıştır. Bu konuya dair görüşlerini şöyle ifade etmektedir:
Millî terbiye esaslarını kendi tarihimizden, kendi ananemizden kendi hayatımızdan arayıp bulacağız. Asrî “terbiye ve maarif” esalarını da; muhtelif müterakki memleketlerden arayıp tarayarak kendimiz için en muvafık olan düsturları seçeceğiz.
Balaban; yerli, milli, modernist ve ilkeli duruşunu ömür boyu sürdürmüştür.
ESERLERİ:
- Altın Çiftlik, İstanbul, 1923, Johanna Spiri’den çeviri.
- Avrupa Milletleri Rûhiyyâtı, İstanbul, 1339
- Bahtiyarname, İstanbul, 1923
- Çocuk Ruhiyatı ve Tecrübi Pedagoji, İstanbul, 1923, Edouard Claparède’den çeviri.
- Çocuk Rûhiyâtı, İstanbul, 1339
- Çocuk ve Mektep, İstanbul 1339, John Dewey’den çeviri
- Çocuklar Cennet, Ankara, 1923.
- Doğada Bulunmuş Çocuk, Ankara, 1924
- Evvel Zamanda, İstanbul, 1927
- Filozoflarla Birer Saat: Muhtasar Felsefe Tarihi, İstanbul, 1947
- Fonksiyonel Terbiye, İstanbul, 1940, M. Baha Arıkan ile birlikte Edouard Claparède’den çeviri.
- Gazi Paşa Hazretlerinin Maarif Umdesi ve Asri Terbiye ve Maarif, Ankara, 1923 (ÜYEK Kütüphanesinde)
- Islâh-ı Irk, İstanbul, 1339
- İzcilik, Ankara, 1923, Baden Powell’dan çeviri.
- Kadın-Erkek Irkları Rûhiyyâtı , İstanbul 1339, Alfred Fouillée
- Kalmuk Türkleri, İzmir, 1927.
- Kantın Pedagojisi, İzmir, 1933 (ÜYEK Kütüphanesinde)
- Küçük Felsefe Tarihi, İstanbul, 1339.
- Moğol Tarihi, İstanbul 1340-1342, d’Ohsson’dan çeviri.
- Öksüzler Babası Pastoloji, Ankara, 1923.
- Ruhiyat Makaleleri, Ankara, 1926.
- Rûhiyâta Medhal, İstanbul, 1339
- Son Asrın İlim ve Fen Adamlarına Göre İlim, Ahlâk, İman, Ankara, 1950
- Tabiat ve İnsan, İstanbul, 1339.
- Tarih Boyunca Ahlâk, İstanbul, 1949.
- Tecrübi Ruhiyat Laboratuvarı, 1924, İstihbarat Matbaası Ankara (ÜYEK Kütüphanesinde)
- Timur ve Tuzükatı, İstanbul, 1923.
- Türkiye’de Orta Tahsil, İstanbul, 1339
- İlim Ahlak İman, Ankara, 1984.
