Prof. Dr. Fahreddin Kerim GÖKAY

Prof. Dr. Fahreddin Kerim GÖKAY (1898-1987). Akademisyen ve siyasetçi GÖKAY’ın öğrencilik yıllarında başlayan yayın hayatı, fakülteden mezuniyeti ile birlikte mesleki çalışmalara yöneldi. Psikiyatri, nöroloji, bağımlılıkla mücadele, suça sürüklenen çocuklar, zekâ tetkikleri, ruh sağlığı, felc-i umumi vd. mesleki kitaplarının yanında; toplumsal meseleleri ve çeşitli ülkelere yaptığı seyahatlerini konu alan kitapları da bulunmaktadır. Türkiye’de zeka ve yetenek tetkikleri hakkında öğretmenler için hazırlanan ilk klavuz kitaplardan biri GÖKAY tarafından yazılmıştır. Zeka araştırmaları ağırlıklı olarak suça sürüklenen çocuklar üzerine yoğunlaşmaktadır.

Fahrettin b. Kerim, nüfus kaydına göre 10 Ocak 1900 tarihinde, kardeşinin verdiği bilgiye göre 1898 yılında doğdu. Bir asır öncesinde nüfus kayıtlarında buna benzer ihtilaflı doğum tarihlerine sık rastlanılmaktadır. Bu durum dönemin kendi mahsus imkansızlıkları ile birlikte ailelerin farklı tutumlarından kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte her iki tarihte Fahrettin Kerim Gökay’ın 20. yy ın başında doğduğunu doğrulamaktadır.  Fahrettin Kerim Gökay’ın doğduğu dönemde soyisim kullanılmadığından dönemin ananelerine göre çift isim, san, nam, lakap gibi farklı isimlendirme ve sıfatlandırmalar yaygın olarak kullanılmaktadır. 1934 yılında soyisim kanunu ile birlikte Gökay soyadını aldı. Osmanlı Devleti’nin son döneminde Kırım’dan Dobruca’ya oradan da Eskişehir’e göç etmiş ailenin çocuğudur. İlköğrenimini Eskişehir’de; rüştiye ve sonrası eğitimini İstanbul’da tamamlamıştır.

İstanbul’da Liva İdadisi, Darül Feyz ve Rehber-i İttihad-ı Osmani İdadilerinde (Resim1) eğitim almıştır. (Rehber-i İttihad-ı Osmani, 1908, 1-13) Yatılı ve gündüzlü ilkokul, ortaokul ve lise düzeyinde eğitim verdiği anlaşılan okulun 1500 ciltlik bir kütüphanesi, donanımlı laboratuvarı, yemekhanesi, yatakhanesi ve boğaza nazır geniş bir bahçesinin bulunduğu tanıtım broşürlerinde özellikle vurgulanmaktadır. İlk, orta ve lise toplam 10 yıllık eğitim imkanı sunan okulun Fahreddin Kerim bey 4 yıllık ideadi (lise) kısmına devam etmiştir.  Başarılı ve parlak bir öğrenci olan Fahreddin Kerim, okullarını birincilikle tamamlamıştır.  İdeadi kısmında şu dersler okutulmaktadır:
Kavanin: Hukuk-u Esasiye, Hukuk-u İdare, Hukuk ve Kanun-u Ceza, Usul-u Muhakemat, Hukuk-u Düvel
Kavanin-i Maliye: İktisad, Maliye ve İstatistik
Fünun-u Ticariye: Defter Tutmak Usulü, Muhasebat, Banka Muamelatı, Hesab-ı Faiz.
Sanayi-i Nefise: Resim, Hüsn-ü Hat. (Rehber-i İttihad-ı Osmani, 1329, 1-11)
Okulun ideadi kısmının ders çizelgeleri ve müfredatından anlaşılacağı üzere eğitim öğretim mülkiye, hukuk ve yüksek ticaret okuluna hazırlık vasfına sahip bir okul olduğu anlaşılmaktadır.
Bu okulun derslerini Tıp Fakültesine hazırlık için yeterli olmadığı anlaşılınca Fahrettin Kerim bey İstanbul Çemberlitaş’taki Menba-ül İrfan Mektebinin İdadisine yazıldı ve bu okulu da birincilikle bitirdi. Menbaül İrfan Mektebi’nde sözel dersler ile birlikte Hesap, Hendese, Malumat-ı Fenniye, Tatbikat-ı Hesabiyye gibi sayısal dersler de bulunmaktaydı. Okulun kurucuları ve öğretmenleri arasında mühendisler de bulunmaktaydı. Fahreddin Kerim bey İdeadilerin tümünde yabancı dil olarak Fransızca, Arapça, Farsça dil eğitimi almıştır. Ayrıca dini tedrisatın gereği olarak Kurân-ı Kerîm, Tecvîd, Ulûm-i Dîniyye, Usulü Kırâat dersleri de almıştır. Hatıratına dair pekçok beyanından siyasete dair ilgisinin bu yıllarda başladığı anlaşılmaktadır.

Eğitim hayatının her devresinde başarılı bir öğrenci olan Fahreddin Kerim 1922 İstanbul Darülfünun Tıp Fakültesi’ni başarıyla tamamladı. Mezuniyetinin ardından iki yıl süreli Almanya’da nöroloji alanında ihtisas yapmıştır (1922-1924). Almanya’nın farklı vilayetlerinde 30’a yakın psikoloji laboratuvarını ziyaret eden Dr. Fahreddin Kerim bey dönemin ünlü psikolog, psikiyatristleri ve nörologları ile çalışmalar yaptı. 1924’te yurda döndüğünde Toptaşı Bimarhanesi’nde seririyat-ı akliye (asabiye kliniği) uzmanı olarak göreve başladı ve Toptaşı Bimarhenesi’nin Psikoloji Laboratuvarı şefliğine atandı. Zeka araştırmalarına dair Almanya ihtisasında edindiği kazanımları bu laboratuvarın faaliyete geçirilmesinde ve bizzat araştırmalarında kullanmıştır. 1926’da başarı çalışmalarından dolayı doçent, 1933’te üniversite reformu ile birlikte profesör ve 1942’de ordinaryüs profesör ünvanlarını da almıştır. Katıldığı onlarca uluslararası kongre ile birlikte hastane, fakülte vd. platformlarda edindiği tecrübeleri genç tıbbiyeliler ve meslektaşları ile paylaşmayı şiar edinmiştir. Yaptığı çalışmalara dair gazete, mecmua ve bilimsel dergilerde makaleleri, kendi yaptığı gazete dergi ve yayımları, kaleme aldığı telif, tercüme onlarca kitap bu tecrübeyi açıkça ortaya koymaktadır.

Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay çok yönlü bir bilim insanı olarak ihtisas alanına bağlı olarak görev yaptığı kurumun dışında farklı kamu kurum ve kuruluşlarında, sivil toplum kuruluşlarında da hizmetleri bulunmuştur. Pekçok ulusal ve uluslararası stk ya üye olmakla birlikte Hilal-i Ahdar (Yeşilay) bünyesindeki hizmetleri ve yayınları dikkat çekicidir. Hayatta iken kurduğu Fahreddin Kerim Gökay Vakfı bulunmaktadır.

1949-1957 yılları arasında İstanbul Valiliği yapan Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay; İstanbul’un kentleşmesinde önemli hizmetlere vesile olmuştur. Siyasete ilgisi vefatına kadar süren Gökay; büyükelçilik, bakanlık, milletvekilliği yapmıştır. 9 Ocak 1900 yılında doğan Gökay,  22 Temmuz 1987’de vefat etmiş ve İstanbul Kadıköy’de Sahray-ı Cedid kabristanlığına defnedilmiştir.

Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay’ın yaşamı hakkında kısaca ana hatları ile değinilen bu bölümde; çalışmamızın konusu Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay ve Zeka Araştırmaları olduğundan yaşamı ile ilgili diğer konular detaylı olarak ele alınmamıştır. Merhum Gökay’ın yaptığı hizmetlerin her biri farklı bir araştırmaya konu olabilecek kadar tafsilatlıdır. Çalışmanın bundan sonraki bölümlerinde de zeka araştırmalarına sunduğu katkılar ön plana çıkarılacaktır. Zeka araştırmalarına dair katkılarının ön plana çıkarılması Gökay’ın farklı konularda ürettiği hizmetlere duyarsızlık olarak algılanmamalıdır. Yaptığı hizmetleri ve eserleri ile Prof. Dr. Fahreddin Kerim Gökay bilim tarihimizde farklı araştırmaların konusu olmaya devam edecektir.