İbrahim Alâeddin GÖVSA

İbrahim Alâeddin Gövsa (1889-1949).
Yazar, şair, eğitimci ve siyaset adamı Gövsa, İsviçre’deki eğitimi sırasında karşılaştığı Alfred Binet zeka testinin 1911 versiyonunu 1912 yılında Türkçe’ye kazandırmıştır. Türkiye’de uygulanan ilk Türkçe zeka testi olan Bine Testi 1914yılında Maarif Nezare’inin resmi yayınları arasında yer almıştır. Yazarın, psikoloji, çocuk psikolojisi hakkında telif ve tercüme eserleri bulunmaktadır. Ayrıca yazdığı çocuk şiirleri ile Türkiye’e çocuk edebiyatının da öncüleri arasında yer almaktadır. Yazarın Türkiye 1912 yılında uyarladığı Türkiyenin ilk Zeka Testi ÜYEK Kütüphanesindedir…

1889 yılında İstanbul’da doğdu. Babası Filibeli Mustafa Asım bey, annesi Fatma Behice Hanımdır. Dedesi huzur derslerinde bulunmuş Enderunlu eğitimci, amcası Anadolu ve Rumeli kazaskerliği, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye Cemiyeti üyeliği yapmış devrin önde gelen hukukçularındandır.İbrahim Alâeddin ilk öğrenimini İstanbul’da Şemsülmaârif Mektebi’nde, orta öğrenimini Trabzon İdeadisi ve İstanbul Vefa idâdîlerinde tamamladı. 1910’da Hukuk Mektebini bitirdi. Bu okulun son sınıfında iken zabıt kâtibi ve adliye kütüphanesi memuru olarak çalıştı. 1911’de sınavla öğretmenliğe atandı ve Trabzon İdâdîsi’nde iki yıl kadar edebiyat öğretmenliği yaptı. 1913’te Maarif Vekâleti tarafından edebiyat öğrenimi için İsviçre’ye gönderildi. 1914 Yılında Stanford-Binet Zeka testinin ilk sürümün Türkçe’ye çevirdi, uygulamasını yaptı ve Darülmualliminde öğretmen adaylarına zeka testlerinin uygulamalı eğitimini verdi. Zeka Testi uygulama ve eğitimlerinden dolayı Maarif Vekaleti (Milli Eğitim Bakanlığı) tarafından ödüllendirildi. 1915’te askerlik görevini yapmak üzere yurda döndüğünde I. Dünya Savaşı başlamıştı. Dönemin önde gelen edebiyatçıları ile birlikte Çanakkale’ye gönderildi. 1916’da Jean-Jacques Rousseau Pedagoji Enstitüsü’nden mezun oldu. 1916-1926 yıllarında Darülmuallimin’de (Öğretmen Okulu) psikoloji ve felsefe dersleri okuttu, müdürlük yaptı. 1920-1921’de Bakırköy Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. 1926’da Talim ve Terbiye Kurulu üyeliğine seçildi. Dört dönem milletvekilliği (Sinop, Sivas, İstanbul) yaptı. Ziraat Bankası idare meclisi üyeliği yaptı. 29 Ekim 1949’da vefat etti.Çok yönlü bir eğitimci olan İbrahim Alaeddin Gövsa, günlük gazetelere makaleler yazdı. Eğitici-öğretici yönü çok güçlü vatan, millet, bayrak sevgisi ile dolu şiirler kaleme aldı. Çocuk şiirleri alanında edebiyat tarihimizin sayılı şairleri ve öncüleri arasındadır. Dönemin önde gelen eğitim mecmualarında yayınlanmış makaleleri bulunmaktadır. Otuzdan fazla tercüme eseri bulunmaktadır. Eğitim, pedagoji ve ilk okuma eğitimleri hakkında yayınlandığı eserler dönemin en çok başvurulan eğitim aracı ve kaynağı olma özelliğini uzun süre korumuştur.Enderun eğitim geleneğinin son temsilcilerine ailede tanıklık eden Gövsa’nın eğitim bilimlerine, yetenek ve zeka araştırmalarına yönelmesi tesadüf eseri değildir. Zeka Tetkikleri hakkında yayınlanmış makaleleri ile birlikte, asri terbiye, fenni terbiye tarzında yazılan pek çok makale ve eserin tercümesini de yapmıştır. Çocuklarda Zekanın Mikyası (Çocuk Zekasının Ölçülmesi) adlı eseri bu çalışmaların en önemli olanıdır. Alfred Bineth ve Dr. Simon tarafından üretilen ilk zeka testini Türkçeye çevirerek uygulamış ve nasıl uygulanacağına dair eğitimler vermiştir. Kitap olarak birkaç baskısı yapılan söz konusu zeka testi kitapçığına Türkiye’nin önde gelen kütüphanelerinde hala rastlamak mümkündür.Çocuklarda Zeka’nın Mikyası adlı eserini günümüz Türkçe’sine tekrar kavuşturmayı Gövsa’ya vefa borcu olarak görüyor; eğitim literatürümüze kazandırdığı onlarca eser ve yetiştirdiği öğretmenler ile memlekete hizmetlerini saygıyla yad ediyor, İbrahim Alaeddin Gövsa’yı ölümünün 71. Yılında rahmetle anıyorum.
Erol KÖMÜR
29 Ekim 2020 – İstanbul