Prof. Dr. Mümtaz TURHAN

Prof. Dr. Mümtaz Turhan 

Türk sosyal ve deneysel psikolojisinin öncü isimlerinden Mümtaz Turhan, 1908 yılında Erzurum’un Horasan köyünde doğdu. I. Dünya Savaşı sırasındaki Rus işgali nedeniyle ailesiyle birlikte önce Kayseri’ye, ardından Bursa’ya göç etmek zorunda kaldı; ilk, orta ve lise eğitimini bu şehirler ile Ankara Lisesi’nde tamamlayarak 1927 yılında mezun oldu. Maarif Vekaleti’nin açtığı burs sınavını kazanarak gittiği Almanya’da, 1928-1935 yılları arasında Berlin Humboldt ve Frankfurt üniversitelerinde psikoloji eğitimi aldı. Gestalt psikolojisinin kurucusu Max Wertheimer’ın öğrencisi olarak deneysel psikoloji alanında doktorasını tamamladıktan sonra 1936’da Türkiye’ye döndü ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tecrübî Psikoloji Kürsüsü’nde asistan olarak göreve başladı. Yüz ifadelerinin yorumlanması üzerine yürüttüğü deneysel çalışmalarla 1939’da doçent unvanını aldı.

Yaz tatillerinde memleketindeki köy topluluklarını gözlemleyerek kültür değişimi konusuna ilgi duymaya başlayan Turhan, 1944 yılında British Council bursuyla İngiltere’ye gitti. Cambridge Üniversitesi’nde ünlü profesör Frederic Bartlett ile çalışarak sosyal psikoloji alanında ikinci bir doktora derecesi elde etti. Lâle Devri’nden Meşrutiyet’in sonuna kadar yaşanan toplumsal dönüşümleri incelediği bu tez çalışmasını genişleterek 1950 yılında profesör oldu; bu çalışma, 1951’de en ünlü eseri olan “Kültür Değişmeleri” adıyla yayımlandı. Akademik başarılarının yanı sıra 1949-1951 yılları arasında Birleşmiş Milletler Sosyal Komisyonu’nda Türkiye temsilciliği görevini yürüten ve 1952’de İstanbul Üniversitesi Tecrübi Psikoloji Kürsüsü Başkanı olan Prof. Dr. Mümtaz Turhan, arkasında “Garplılaşmanın Neresindeyiz”, “Maarifimizin Ana Davaları” gibi batılılaşma, eğitim ve köy kalkınması konularını ele alan çok sayıda telif ve tercüme eser bırakarak 1 Ocak 1969’da karaciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybetti.