Prof. Sadrettin Celal ANTEL

Prof. Sadrettin Celal ANTEL (1884-1954), İstanbul Üniversitesi Pedagoji Enstitüsü’nün kurucusudur. Zeka testleri, proje temelli öğrenme, verim testleri, proje okulları ve köy enstitüleri ve eğitim materyallerinin geliştirilmesinde öncü çalışmaları bulunmaktadır. Eğitimde ölçme ve değerlendirmenin Türkiye’deki öncüsüdür. Yetiştirdiği öğretmenler ve yayımlarıyla Türk Milli Eğitim Sistemine yön vermiştir. Eğitimci, akademik yönü kadar Osmanlı’dan Cumhuriyete Türk eğitim sisteminin yaşadığı dönüşümün tarihi tanıkları arasındadır.

“Pedagoji Profesörü Sadrettin Celal Antel, 12 Şubat günü saat 13:00 raddelerinde fakültedeki odasında, bir talebenin lisans tezini tetkik ederken, kalb sektesinden vefat etti.

Bütün hayatını tecrübeye dayanan ilmi pedagojinin memlekette yayılmasına hasretmiş olan Profesör Sadrettin Celal’in bu ani vefatiyle ilim dünyamız büyük bir rüknünü kaybetmiş bulunuyor. Kırk yılı aşan hocalığı sırasında binlerce talebe yetiştirmiş, pedagoji sahasında yaptığı araştırmalar ve neşrettiği eserlerle bihakkın temayüz etmiş olan Profesörün en verimli çağında ufülü dolayısıyla mateme gömülen kederdide ailesine, kendisini daima büyük bir minnetle yad edecek olan talebesine, uğrunda cömertçe sıhhatini ve hayatını feda ettiği üniversite ve fakültesine (İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi), merhuma karşı beslediği takdir hislerini her zaman göstermiş olan kadirşinas Türk kültür ve ilim muhitine candan başsağlığı dileriz.

Hukuk Fakültesi (İstanbul Ünv.) profesörlerinden ve eski adliye nazırlarından Mehmed Celaleddin Beyin oğlu olan merhum, 1890 senesinde İstanbul’da doğdu. Orta tahsilini Numune-i Terakki mektebinde yaparak 1908 senesinde mezun oldu. Bir sene Hukuk Fakültesine devam ettikten sonra, 1909’da Devlet talebesi olarak Paris’e gönderildi. 1913 senesine kadar Paris’te kalan merhum, yüksek tahsilini St. Cloud Yüksek Muallim Mektebi’nde ve Sorbonne’da tamamladı. Memlekete dönünce ilk vazifesi, Adana Darülmuallim Müdürlüğü ve terbiye muallimliği oldu (1913-1914). 1914-1927 yılları arasında Kasımpaşa ve Erenköy Numune mektebi müdürlükleriyle İstanbul’un muhtelif kız ve erkek liselerinde, muallim mekteplerinde felsefe, terbiye ve psikoloji hocalıklarında bulundu.

1927 yılından sonra Çamlıca Kız Lisesi Müdürlüğü, Yüksek Muallim Mektebi’nde usulü tedris muallimliği yaptı. 29/10/1936 tarihinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Pedagoji profesörlüğüne getirilen Sadrettin Celal Antel, öldüğü tarihe kadar bu vazifede çalıştı. (İstanbul Üniversitesi, 1954, 5)”

Prof. Sabri Esat Siyavuşgil 1954’te vefat eden mesai arkadaşının kısa hayat hikayesini bu şekilde anlatıyordu.

Prof. Antel; Paris’te eğitim aldığı dönemde Fransa’da yükselen sosyalizmin etkisinde kaldı. Yurda geri döndüğünde eğitim ile ilgili yaptığı yayınlar kadar sosyalizm, siyasal akımlar ve sendikalılaşma hakkında yayınlar yaptı. Tan Gazetesi, Kurtuluş Dergisi ve Aydınlık Dergisi’nde eğitim, sosyoloji, psikoloji, edebiyat ve siyaset üzerine makaleler yayımladı. Aydınlık dergisinin yazı işleri müdürlüğünü yaptı. Mütareke döneminde Meclis-i Mebusan seçimlerine katıldı, fakat seçilemedi. Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası’nın kurucuları arasında yer aldı. Milli Mücadele yanlısı yayımlarından dolayı Kurtuluş Dergisi İstanbul’un işgali sürecinde kapatıldı. Yazılarında ve yayımlarında Milli Mücadeleyi destekledi. Sendika Meseleleri-1922, Sosyalizm ve Tekamülü-1922, İçtimai Mesele ve Islahatçılar-1922, Burjuva Demokrasi ve Sosyalizm-1922 adlı eserleri siyaset ile yakinen ilgilendiği bu dönemde yayımlandı. 1922’de Komintern toplantılarına katılmak üzere Rusya’ya gitti. St. Petersburg ve Moskova’da bulundu.

Aydınlık Dergisi’ndeki makalelerinden dolayı Ankara İstiklal Mahkemesince suçlandı. Suçu “komünistlik teşkilâtı ve propagandası yapmak suretiyle emniyet-i dâhiliyeyi ihlâl ve binnetice şekl-i hükümeti tağyire matuf efal ve harekâtta bulunmak”tır. Ankara istiklâl Mahkemesinin 12 Ağustos 1341 (1925) tarihli ve 41/48 – 64 numaralı kararı ile (7) yedi seneye mahkûm olmuştur. 16.11.1913 tarihinde Adana Darülmuallimini Müdürlüğü ile tâlim ve idare hayatına giren Sadrettin Celâl, sonu mahkûmiyetle netice bulmuş olan (Aydınlık) gazetesindeki neşriyatı sebebiyle 23 Mart 1925 tarih ve 9 sayılı Müdürler Encümeni karariyle İstanbul Kız Lisesi Felsefe ve Yüksek Öğretmen Okulu Fransızca muallimliğinden azlolunmuştur. Azlini takip eden hapis mahkûmiyeti neticesi, cezasını çekmekte iken 01/07/1926 tarihinde yürürlüğe giren Türk Ceza Kanununun 2. inci ve bu kanunun yürürlüğe girmesine dair olan 825 sayılı kanunun 17 nci maddeleri delâletiyle Türk Ceza Kanununun 155 inci maddesinde bu kabil neşriyata müteallik cezaların asgarî haddini 2 ay olarak tespit etmiş bulunması hasebiyle tahliye edilmiştir. Ankara İstiklâl Mahkemesi Müddeiumumiliğinin İstanbul Vilâyetine yazdığı tahliye telgraf emrinin tarihi 28.10.1926, numarası 48/8564’tür. Bundan sonra Millî Talim ve Terbiye Riyasetinin 28.11.1926 tarih ve 2396 numaralı müzekkeresi üzerine Vekâlet Müdürler Encümeni tarafından 02.12.1926 tarih ve 521/7 numaralı kararname ile Sadrettin Celâl’in cevazı istihdamına karar verilmiştir. 25.05.1927’de İstanbul Kız Öğretmen Okulu Malûmatı Vataniye Muallimliğine, 18.09.1927’de Yüksek Öğretmen Okulu Terbiye ve Tedris Usulü Muallimliğine, 29.12.1936’da ise İstanbul Edebiyat Fakültesi Pedagoji Profesörlüğüne tayin edilmiştir. Resmi belgeler, İstanbul Üniversitesindeki sicilinde bulunmaktadır (Yücel, 1947, s.22-23).

1944 senesinde Edebiyat Fakültesinde yapılmış bir gösteriye adının karışmasından dolayı dönemin Maarif Vekili Hasan Ali Yücel tarafından üniversitedeki görevine son verilmiş, haklarında tahkikat yürütülen tüm personel için uygulanan tedbir Prof. Antel için de uygulanarak vekalet (bakanlık) emrine alınmıştır. Bu karar Danıştay tarafından iptal edilmiş ve Prof. Antel tekrar görevine iade edilmiştir.

1925’te Cezaevinde bulunduğu süre içinde Maarif Teşkilatı Hakkında Bir Layiha adlı 112 sayfalık raporla Maarif Vekaleti’nin ve eğitim çevrelerinin dikkatini çekmeyi başardı. Temel kaynaklardan mahrum olarak belki de hiçbir esere müracaat etmeden kaleme aldığı bu raporda dönemin eğitime dair tüm sorunlarını kaleme alan Antel, aynı zamanda çözüm önerilerini de sıraladı. Cumhuriyet döneminde Türkiye maarifine dair rapor sunan yabancı uzmanların tetkik ve tespitlerinden daha derinlemesine ve şümullü hazırlanan bu rapor isimsiz olarak bakanlığın resmi yayın organı Maarif Vekalati Mecmuası’nın Mayıs 1926 sayısında yayımlandı. İsimsiz olarak yayımlanan bu raporun kendisince yazıldığını Antel 1939’da açıkladı. Prof. Antel’in tespit ettiği sorunlar Cumhuriyet devri eğitim sistemimizin halletmesi gereken önemli sorunlar olarak uzun yıllar çözülmeyi bekledi. Bazı sorunların çözümü için kendisi de uzun mesailer harcadı. Raporda eğitimin her safhasında zeka, kabiliyet, istidat ve liyakate göre eğitim ve istihdam önerileri bulunmaktadır. Prof. Antel’in rapor içinde sıkça vurguladığı zeka ve yetenek araştırmaları gelecekte mesai harcayacağı temel konulardan olmuştur.

Prof. Antel’in eğitim sistemi, sorunları ve çözümlerine dair çalışmaları eğitim camiasında geniş ilgi uyandırmıştır. Döneme göre aykırı siyasi tercihleri mesleki kariyerinde zaman zaman krizlere neden olsa da, pek çok eğitimcinin dillendiremediği meseleleri gündeme getirme cesareti ve önerileri her zaman dikkat çekmiştir. Bu özelliğinden dolayı I. Maarif Şurası (1939) ve II. Maarif Şurası (1943)’na İstanbul Üniversitesi adına katılan uzmanlar arasında yer almıştır. Her iki şuranın da en aktif katılımcıları arasındadır. En farklı fikirlerin de öncülüğünü yapmaktadır. Her iki şurada tutanaklara geçen görüşlerine bu kitapta genişçe yer ayrılmıştır.

Maarif Vekaleti Tercüme Heyeti’nde eğitim alanında dönemin önde gelen eserlerini tercüme etti. Tedrisat-ı İbtidaiye Mecmuası, Sınıf Muallimi, Yaşamak İçin, Muallimler Mecmuası, Bizim Mecmua, Terbiye, Aydınlık dergilerinde eğitim ve terbiyeye dair makaleler yayımladı. 1929’da Pedagoji adlı telif kitabı yayımlandı. Bu eser öğretmenler için tam anlamıyla bir başvuru kitabı olarak kabul gördü. Öğretmen okulları ve üniversitelerin haricinde görev başındaki öğretmenlerin teveccühüyle kısa sürede kitap tükendi ve 1931’de genişletilmiş yeni baskısı yapıldı. Kitap; testler, zeka araştırmaları ve zeka testleri hakkındaki bölümü ile dönemde yayımlanan pek çok pedagoji kitabından farklılıklar ve yenilikler ortaya koymaktadır.

Prof. Antel; 29 Aralık 1936’da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Pedagoji Enstitüsü’ne atandı. Eğitim Bilimlerine dair en önemli çalışmalarını ve bilimsel yayımlarını 1936-1954 yılları arasında vermiştir. Enstitüde verdiği dersler ve yönettiği tezler incelendiğinde Antel’in ölçme değerlendirme, istatistik, testler ve özel olarak zeka, kabiliyet ve seciye testleri ile ilgilendiği anlaşılmaktadır.

Testler üzerindeki yetkinliğinden dolayı İstanbul Üniversitesi’ne öğrenci seçme ve yerleştirme amacıyla uygulanan sınavın (İstanbul Üniversitesi Tercih Yoklaması) hazırlanması ve uygulanması için 1951’de rektörlük tarafından görevlendirildi. 1953’e kadar İstanbul Üniversitesi’ne öğrenci seçiminde 5 devre bu test kullanılmıştır (İstanbul Üniversitesi, 1973). Kitabımızın konusunu oluşturan bu test iki aşamadan oluşmaktadır. Dönemin İstanbul Üniversitesi rektörü; Başbakan merhum Adnan Menderes’e yaptığı arzda testten ve uygulamada elde edilen başarıdan övgüyle söz etmektedir. Testin birinci bölümü zeka sorularından oluşmakta ve Prof. Antel’in ifadesiyle umumi zekayı ölçmektedir. Bu testi oluşturan soru tipleri 1964’ten itibaren Fen Lisesi ve Askeri Lise öğrenci seçme sınavlarında da kullanılmıştır. Ortaöğretim kurumlarına yerleştirme sisteminde 90’lı yıllarda yapılan değişiklikler ile bu tür sorular seçme sınavlarından çıkarılmıştır. Benzer sorulara BİLSEM birinci aşama sınavlarında rastlanılmaktadır. İkinci bölümü alanlara özel sorulardan oluşmaktadır. Prof. Antel’in uyguladığı üniversite seçme sınavı (tercih yoklaması) hakkında kendi yazdığı makale ve ÜNİVERSİTE TERCİH YOKLAMASININ tüm soruları ÜYEK Kütüphanesindedir… Aşağıdaki yayın listesi dışında Prof. Antel’in yazdığı, yayımladığı ve yayımlanması destek olduğu onlarca mesleki mecmua bulunmaktadır.

Profesör Sadrettin Celal Antel’in Eserleri ve Bilimsel Çalışmaları

Telif Kitapları:

Bizim Alfabe (1930)

Cumhuriyet Çocuklarına Sevimli Kıraat (1929)

Maarifimiz ve Meseleleri (1939)

Nüzhet Sabit (1922)

Pedagoji (1929)

Terbiyede Ölçü: Bilgi Testleri (1954)

Test Usulü (1932)

Umumi Didaktik (1948)

Yeni Terbiye ve Tedris Tekniği (1931)

Çeviri Kitapları:

Decroly Usulü (A. Hamai’den, 1926)

Ruh’ul Cemaat (Gustav le Bon’dan, 1909) – Fuad Köprülü ile birlikte

Yarının Mektepleri (John Dewey’den, 1938)

Ders Materyalleri:

Büyük Ressamlar

Otodidaktik Ders Materyalleri (6 Kısımlık Seri halinde)

Tarih Ders Materyali

Yardımcı Kitaplar:

En Güzel Hikayeler

Faydalı Bilgiler

Mektep Piyesleri

Tarihin Küçük Kızları

Testler:

Ballard Testinin Adaptasyonu (1934)

Coğrafya Verim Testi (1949)

Decroly’nin Netice-Sebep Testi (1933)

H.J. Backer Grup Zeka Testi (1934)

İlk Öğretim Verim Testi (1949)

İlk Tahsil Randıman Testi (1932)

İlk Tahsil Verim Testi (1934)

İlk Tahsil Verim Testi (1935)

İlkokul Aritmetik Testi (1938)

Mantıki Tefekkür Testleri (1951-1954) – İstanbul Üniversitesi Tercih Yoklaması içinde 5 tane.

Mektebi Randıman Testi (1931)

Terman Testinin Adaptasyonu (1934)

Türkçe Testi (1948)